Prealpy Lugańskie

Prealpy Lugańskie (Prealpi Luganesi, Prealpi Lombarde Occidentali) – to część północnych Alp Zachodnich, położona na granicy między Szwajcarią (kanton Ticino) a Włochami (region Lombardia). Region ten charakteryzuje połączenie surowego, alpejskiego krajobrazu z łagodnym, śródziemnomorskim klimatem wielkich jezior północnych Włoch: Jezioro Como, Jezioro Lugano oraz Jezioro Maggiore.

Prealpy Lugańskie jako region turystyczny

Mówi się, że w regionie Prealp Lugańskich "góry spotykają się tu z palmami". Turysta może rano wędrować w chłodnym, alpejskim powietrzu na wysokości ponad 1900 m n.p.m., a późnym popołudniem pić espresso na tętniącym życiem śródziemnomorskim deptaku w Lugano, otoczonym egzotyczną roślinnością. Region jest idealnym miejscem na wyjazdy typu aktywnego wypoczynku, łączące rekreację sportową z relaksem. Turysta znajdzie tu spektakularne punkty widokowe, zróżnicowane szlaki trekkingowe oraz doskonałą infrastrukturę turystyczną.

Prealpy Lugańskie, graniczące na zachodzie z Alpami Pennińskimi, a na północy z Alpami Lepontyńskimi, dzielą się na dwie podgrupy: Prealpi Comasche (od nazwy miejscowości Como) i Prealpi Varesine (od nazwy miejscowości Varese). Najwyższym szczytem pasma jest Pizzo di Gino (2245 m), położony ok. 20 km (w linii prostej) na północny zachód od Lugano. Większość szczytów pasma jest dostępna turystycznie, ale obok tras spacerowych są tu też szlaki stanowiące wymagające drogi trekkingowe (określane jako T3 w skali Szwajcarskiego Klubu Alpejskiego), o trudnościach porównywalnych z najtrudniejszymi turystycznymi szlakami tatrzańskimi. Informacje o tego rodzaju szlakach turystycznych podajemy w ramach opisu poszczególnych szczytów.

Jeśli chodzi o dłuższe trasy trekkingowe, to bodaj najsłynniejszym szlakiem jest tzw. Traversata Monte Lema - Monte Tamaro: długi i wymagający dobrej kondycji, około 5-godzinny trekking granią; idąc tędy widzi się równocześnie Jezioro Maggiore po lewej i Jezioro Lugano po prawej stronie. Tzw. Lugano Trekking - to 3-etapowy szlak o długości ok. 44 km, prowadzący wokół Lugano. Trasa prowadzi przez spektakularne grzbiety górskie, a noclegi zaplanowane są w klimatycznych, alpejskich schroniskach. Z drugiej strony region oferuje ścieżki kulturowo-przyrodnicze, np. prowadzącą przez zacienione lasy kasztanowe i tarasy widokowe trasę z Monte San Salvatore do Morcote (uznawanej za jedną z najpiękniejszych miejscowości w Szwajcarii).

Informacje praktyczne

Noclegi i gastronomia

Baza noclegowa jest potężna i dostosowana do każdego budżetu. Po stronie szwajcarskiej dominują luksusowe hotele i apartamenty w Lugano, Locarno oraz mniejszych kurortach. Dostępne są jednak też schroniska: włoskie, oferujące tradycyjną gościnność i regionalną kuchnię (np. Rifugio Menaggio u podnóża Monte Grona) i szwajcarskie, gwarantujące wysoki standard noclegów na samej grani (np. ultranowoczesna Capanna Monte Bar). Należy pamiętać, że w sezonie letnim rezerwacja miejsc z dużym wyprzedzeniem jest obowiązkowa.

Ceny noclegów różnią się diametralnie w zależności od tego, po której stronie granicy nocujemy. Włochy są zauważalnie tańsze.

Np. po stronie szwajcarskiej miejsce w pokoju wieloosobowym w schronisku (Capanna) kosztuje (za dobę) ok. 45–65 CHF a sam nocleg lub ok. 95 CHF w opcji z obiadokolacją i śniadaniem (Mezza Pensione). Pokój 2-osobowy w hotelu 3-gwiazdkowym trzeba zapłacić odd 140 do 220 CHF, a za apartament dla rodziny ok. 150–250 CHF w zależności od standardu i lokalizacji.

Po stronie włoskiej nocleg w schronisku górskim kosztuje ok. 40–50 EUR za nocleg, wersja z wyżywieniem HB (dwa posiłki) to koszt ok. 65–80 EUR. Za pokój 2-osobowy w pensjonacie / B&B trzeba zapłacić od 70 do 120 EUR.

Jeśli chodzi o gastronomię, to region Prealp Lugańskich może być rajem dla smakoszy łączącym kuchnię lombardzką i kantonu Ticino. W regionie warto odwiedzić tradycyjne Grotti (w Ticino) oraz Trattorie (we Włoszech) – rustykalne, często wykute w skale restauracje serwujące lokalne sery (np. Zincarlìn), polentę z gulaszem, risotto, wędliny oraz lokalne wino Merlot. Na szczytach głównych gór działają nowoczesne restauracje panoramiczne.

Przykładowe ceny:

• Szwajcaria (w tradycyjnym Grotto lub restauracji na szczycie)
  • Danie główne (np. risotto, polenta z gulaszem): 22–35 CHF,
  • Trzydaniowy obiad w schronisku / restauracji: ok. 45–60 CHF,
  • Kawa (Espresso / Cappuccino): 4,50 – 6 CHF,
  • Piwo / kieliszek lokalnego wina Merlot: 6–9 CHF.
• Włochy (w Trattorii lub Rifugio)
  • Danie główne / Pasta / Pizza: 9–18 EUR,
  • Kawa (klasyczne włoskie espresso): 1,50 – 2,50 EUR,
  • Kieliszek wina domowego (Vino della casa): 3–5 EUR.

Infrastruktura komunikacyjna

Komunikacja w regionie należy do najlepszych w Europie: Szwajcarskie pociągi SBB docierają bezpośrednio z Zurychu i Mediolanu do Lugano przez słynny tunel Świętego Gotarda. Bilet na pociąg z Mediolanu do Lugano kosztuje ok. 15–25 EUR w jedną stronę. Sieć żółtych autobusów pocztowych (PostBus) oraz włoskich linii podmiejskich dowozi turystów do najmniejszych górskich dolin. Na wiele szczytów (np. Monte Generoso, Monte San Salvatore, Monte Lema, Monte Tamaro) można się dostać kolejką linową. Regularne rejsy statków pasażerskich po Jeziorze Lugano czy Jeziorze Como pozwalają na łączenie trekkingu z rejsem (krótkie trasy, np. między Lugano a Morcote kosztują ok. 10–15 CHF w jedną stronę, a całodniowy bilet sieciowy na statki to wydatek rzędu 30–45 CHF.

Jeśli chce się korzystać z kolejek górskich i linowych (zwłaszcza po stronie szwajcarskiej), to trzeba przeznaczyć na to sporą część budżetu, chociaż jeśli jest się posiadaczem biletów kolejowych (np. Swiss Travel Pass, Half Fare Card) lub lokalnej karty Ticino Ticket (która uprawnia do darmowych podróży wszystkimi autobusami także pocztowymi, oraz pociągami regionalnymi w całym kantonie i którą każdy turysta nocujący w kantonie Ticino, w hotelu, hostelu czy kampingu, otrzymuje za darmo), można liczyć na zniżki rzędu 20–50%. Przykładowe ceny (za bilety powrotne da osób dorosłych):

• Monte Generoso (kolej zębata): standardowy bilet w sezonie letnim kosztuje 72 CHF, ale z kartą Ticino Ticket cena spada do ok. 38–50 CHF.
• Monte San Salvatore (kolejka linowo-terenowa): bilet powrotny kosztuje 32 CHF, ze zniżką turystyczną ok. 25,50 CHF;
• Monte Tamaro (kolejka gondolowa): bilet kosztuje 34 CHF. Na górze można skorzystać z dodatkowyc atrakcji: jedna jazda torem saneczkowym (coaster) to koszt 5 CHF, a zjazd tyrolką 8 CHF.
• Bilet łączony "Traversata" (Tamaro – Lema): specjalny bilet obejmujący wjazd jedną kolejką, trekking granią i zjazd drugą kolejką wraz z autobusem powrotnym kosztuje ok. 50–60 CHF

Informacje szczegółowe

W niniejszym rozdziale naszego portalu zamieszczamy informacje o należących do pasma Prealp Lugańskich masywach górskich, szczytach i wysokich przełęczach, uważanych za samoistne cele turystyczne lub ważne elementy godnych uwagi rejonów turystycznych. Niektórym z nich poświęciliśmy w naszej witrynie osobne podstrony. Są to:

• Pizzo di Gino (2245 m)
  
• Monte Galbiga (1698 m)
  
• Monte Bronzone (1434 m)
  
• Sighignola (1314 m)
  
• Monte Brè (925 m)

Poniżej zamieszczamy krótkie opisy innych innych szczytów i przełęczy Prealp Lugańskich, nie omówionych w innych miejscach naszej witryny.

Monte Tamaro ▲ (1962 m)

Monte Tamaro (1962 m) – to najwyższy szczyt w łańcuchu górskim rozdzielającym zlewnie jezior Maggiore i Lugano, położony w szwajcarskim kantonie Ticino. Góra jest jednym z najbardziej kultowych i rozpoznawalnych punktów widokowych w Prealpach Lugańskich. Panorama z wierzchołka uchodzi za spektakularną – przy dobrej widoczności pozwala dostrzec błyszczące w dole tafle obu wielkich jezior, a na horyzoncie alpejskie giganty, w tym masyw Monte Rosa oraz Matterhorn. Z miejscowości Rivera (marker 1 oznacza dolną stację kolejki linowej) na halę Alpe Foppa (1530 m) kursuje nowoczesna kolejka gondolowa, co czyni górę niezwykle łatwo dostępną i popularną celów rodzinnych wycieczek.

Wspomniana hala Alpe Foppa (górna stacja kolejki oznaczona jest markerem 2) - to tętniące życiem centrum rekreacyjne. Znajduje się tu m.in. park linowy, całoroczny tor saneczkowy, tyrolka oraz restauracja. Architektoniczną perłą tego miejsca jest Chiesa di Santa Maria degli Angeli – monumentalna kaplica wzniesiona na krawędzi zbocza według projektu Mario Botty, z której betonowego pomostu roztacza się niezwykły widok na dolinę. Z Alpe Foppa na sam wierzchołek Monte Tamaro prowadzi wyraźny, panoramiczny szlak pieszy (ok. 1,5 godziny marszu), mijający po drodze schronisko Capanna Tamaro. Szczyt jest także punktem startowym dla legendarnej, całodniowej wędrówki grzbietowej w stronę sąsiedniego Monte Lema.

Monte Grona ▲ (1736 m)

Monte Grona (1736 m) (➤ mapka)(➤ mapka) - to szczyt Prealp Lugańskich położony ok 8,5 km (w linii prostej) na południowy wschód od Pizzo di Gino, znany z panoramicznego widoku na okolicę. Wszystkie szlaki na szczyt Monte Grona zaczynają się w schronisku Rifuggio Menaggio 2 (1383 m) Wejście turystyczne jest możliwe, ale trudne (Via Normale, przez przełęcz Forcoletta, droga częściowo ubezpieczona stalową liną, nieco ponad 1 godz. od schroniska) lub bardzo trudne (Via Direttissima, stroma i eksponowana, ok. 1 godz. od schroniska). Osoby odpowiednio przygotowane i dysponujące sprzętem mogą też zdecydować się na wejście trudną ferratą znaną jako Via Ferrata del Centenario). Samochodem można dojechać do (płatnego) parkingu znanego jako Parcheggio Grona 3, w miejscowości Monti di Breglia, skąd droga do schroniska zajmie ok. 1 godz.

Monte Lema ▲ (1962 m)

Monte Lema (1621 m) – to wybitny, trawiasty szczyt usytuowany w zachodniej części Prealp Lugańskich, dokładnie na granicy szwajcarskiego kantonu Ticino i włoskiego regionu Lombardia. Góra słynie jako niezrównany taras widokowy nad regionem Malcantone, oferujący pełną, 360-stopniową panoramę na jeziora Lugano i Maggiore, dolinę rzeki Pad oraz ośnieżone szczyty Alp Berneńskich i Walliskich. Na wierzchołek można bez wysiłku wjechać ze szwajcarskiej miejscowości Miglieglia za pomocą charakterystycznej, trzysegmentowej kolejki linowej, która pokonuje 850 metrów przewyższenia w zaledwie 7 minut (dolna stacja kolejki oznaczona jest markerem 1.

Ze względu na dogodne prądy powietrzne i rozległe, otwarte przestrzenie, Monte Lema jest prawdziwym rajem dla paralotniarzy oraz miłośników modeli latających. Na szczycie funkcjonuje górska restauracja z tarasem, stacja meteorologiczna oraz obserwatorium astronomiczne. Otoczenie góry pokrywa gęsta sieć szlaków – od łagodnych ścieżek tematycznych (takich jak geologiczny szlak Sentiero insubrico) po wymagające trasy rowerowe MTB prowadzące w dół doliny. Dla wprawnych wędrowców Monte Lema stanowi początek lub koniec słynnego, wysokogórskiego szlaku graniowego Traversata Monte Tamaro - Monte Lema, uważanego za jedną z najpiękniejszych tras trekkingowych w całej Szwajcarii.

Monte Boglia ▲ (1516 m)

Monte Boglia - to szczyt górski położony na granicy między szwajcarskim regionem Ticino a włoską Lombardią, nad Jeziorem Lugano (➤ mapka)(➤ mapka). Z wierzchołka rozciąga się panoramiczny, rozległy widok. Turystyczne wejście na szczyt jest łatwe, prowadzi w dużej części przez las, i zajmuje (z miejscowości Brè 1) ok. 2 godz.

Monte Generoso ▲ (1704 m)

Monte Generoso (1704 m) – to jeden z najpopularniejszych szczytów widokowych w Prealpach Lugańskich, położony na granicy szwajcarskiego kantonu Ticino i włoskiego regionu Lombardia, słynący ze sferycznej (360^o) panoramy sięgającej od okolic trzech wielkich jezior północnych Włoch po najwyższe szczyty Alp Graickich czy Alp Berneńskich. Znakiem rozpoznawczym góry jest "Fiore di pietra" ("Kamienny Kwiat") – spektakularny architektonicznie gmach wzniesiony według projektu światowej sławy architekta Mario Botty na krawędzi skalnego urwiska na wysokości 1601 m. Wewnątrz budynku mieszczą się restauracje oraz tarasy widokowe. Tuż obok budowli znajduje się górna stacja zabytkowej, otwartej w 1890 roku wąskotorowej kolei zębatej (Ferrovia Monte Generoso), która w 40 minut dowozi turystów z nadbrzeżnego miasteczka Capolago (marker 1 oznacza dolną stację kolejki).

Osobom zainteresowanym aktywnym wypoczynkiem Monte Generoso oferuje ponad 51 km zróżnicowanych tras trekkingowych i ścieżek tematycznych. Popularna i łatwa trasa spacerowa prowadzi z pośredniej stacji kolejki Bellavista przez alpejskie łąki i dawne kamienne lodówki (nevère). Bardziej wymagający szlak pieszy wiedzie z Mendrisio prosto na szczyt (ok. 4,5 godziny marszu). Wokół wierzchołka wytyczono także edukacyjną ścieżkę astronomiczną Via dei pianeti ("Szlak Planet") nawiązującą do znajdującego się na górze obserwatorium.

Osoby odpowiednio przygotowane i wyposażone mogą przejść Ferratę Angelino – ubezpieczoną drogę prowadzącą na sąsiedni wierzchołek Baraghetto i grań główną. Jest to krótka i umiarkowanie trudna droga ubezpieczona (wycena K3 w skali Hüslera / stopień B/C). Choć sam czas wspinaczki nie przekracza 30 minut, trasa dostarcza sporej dawki adrenaliny ze względu na pionowe drabiny, wąski podwieszany mostek oraz powietrzny, eksponowany trawers nad przepaścią po stronie włoskiej. Zwieńczeniem ferraty jest wejście na grań tuż przy pamiątkowym krzyżu.

Monte Tremezzo ▲ (1700 m)

Monte Tremezzo (1700 m) – to szczyt położony w całości po stronie włoskiej (w podgrupie Prealpy Comasche), wznoszący się majestatycznie nad zachodnim brzegiem Jeziora Como. Jest doskonały punktem widokowym: ze szczytu roztacza się widok na kultowy "rozwidlenie" jeziora Como (widać stąd Bellagio i Varennę) oraz Alpy na północy. Góra skrywa liczne fortyfikacje, okopy i bunkry z czasów I wojny światowej, będące częścią tzw. Linii Cadorna.

Najpopularniejszy, klasyczny szlak trekkingowy prowadzi z przełęczy Passo della Crocetta lub od schroniska Rifugio Venini 1 (do którego można dojechać autem wąską, asfaltową drogą). Szlak na szczyt wiedzie dawną, wojskową drogą, dzięki czemu podejście jest łagodne, ale niezwykle panoramiczne.

Monte dei Pizzoni ▲ (1303 m)

Monte dei Pizzoni (1303 m) (➤ mapka)(➤ mapka) – to skalisty szczyt wznoszący się na wysokość 1303 m nad doliną Valsolda, rozciągającą się wzdłuż północnego brzegu Jeziora Lugano, w pobliżu jego wschodniego krańca. Nazwa nawiązuje do charakterystycznych, postrzępionych, wapiennych iglic i baszt skalnych (Pizzoni). Ze szczytu oraz całego grzbietu, którego Monte dei Pizzoni stanowi kulminację, rozciąga się spektakularny widok na jezioro Lugano oraz okoliczne szczyty. Podejście na szczyt można rozpocząć w Cressogno, Drano lub Dasio (szlak z Dasio prowadzi przez rezerwat przyrody Riserva Naturale Valsolda). Wszystkie podejścia biegną początkowo przez zacienione lasy, wyżej zaś przez eksponowane wapienne półki, wymagające braku lęku wysokości, kondycji i pewnego kroku (niektóre fragmenty wyższych części szlaków są klasyfikowane jako T4 w szwajcarskiej skali SAC).

Monte San Giorgio ▲ (1097 m)

Monte San Giorgio (1097 m) – to zalesiony szczyt o kształcie piramidy, wznoszący się nad południową odnogą Jeziora Lugano w szwajcarskim kantonie Ticino, tuż przy granicy z włoską Lombardią. Góra ma unikalne znaczenie w skali globalnej – w 2003 roku (oraz w 2010 po stronie włoskiej) została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest to jedno z najważniejszych na świecie stanowisk paleontologicznych, skrywające w swoich warstwach skalnych doskonale zachowane skamieniałości morskich gadów (takich jak słynny Ticinosuchus), ryb oraz owadów sprzed około 240 milionów lat (środkowy trias).

Dla turystów Monte San Giorgio to przede wszystkim oaza spokoju z rozbudowaną siecią łatwych i umiarkowanych szlaków pieszych. Najpopularniejsze podejście na szczyt prowadzi z malowniczej wioski Meride lub z osady Serpiano, skąd na grzbiet góry można wyjechać również małą kolejką linową (Funivia Brusino-Serpiano). Ścieżki prowadzą przez urokliwe lasy bukowe, a na trasie wytyczono edukacyjny szlak geologiczny z tablicami informacyjnymi. Z samego wierzchołka, na którym stoi mały kościółek San Giorgio, roztacza się wspaniała panorama na wijące się w dole ramiona Jeziora Lugano, miasto Morcote oraz Alpy. Wizytę na szczycie warto połączyć z odwiedzeniem nowoczesnego Muzeum Skamieniałości (Museo dei fossili) w Meride.

Monte Salvatore ▲ (912 m)

Monte San Salvatore (912 m n.p.m.) (➤ mapka)(➤ mapka) - to wzgórze wznoszące się bezpośrednio nad Lugano, oferujące widok na miasto i na rozgałęzienia Jeziora Lugano. Na szczyt można dojechać kolejką linowo-terenową.

Ze względu na swój regularny kształt góra jest często nazywana "szwajcarską Głową Cukru". Ze szczytu oraz tarasów widokowych roztacza się spektakularna, 360-stopniowa panorama. Od 1889 roku na szczyt można wygodnie wjechać zabytkową, nowoczesną kolejką linowo-terenową (funicolare) ze stacji Lugano-Paradiso 1. Dla miłośników trekkingu góra oferuje malownicze szlaki piesze – najpopularniejszy wariant podejścia prowadzi z Paradiso lub Pazzallo przez zacienione lasy kasztanowe, a klasyczną trasą widokową jest zejście grzbietem przez miejscowość Carona aż do Morcote. Na samym wierzchołku znajduje się zabytkowy kościółek pielgrzymkowy, muzeum regionalne z wystawą poświęconą badaniom nad piorunami oraz restauracja z tarasem widokowym.