Valtellina

Valtellina (nazwa niemiecka: Veltlin) (➤ mapka)(➤ mapka) - to dolina w Alpach Retyckich, położona wraz ze swoimi dolinami bocznymi (z jednym wyjątkiem) we włoskim regionie Lombardia, na granicy ze Szwajcarią (wspomnianym wyjątkiem jest dolina Val Poschiavo, włoskojęzyczna, ale należąca prawie w całości do Szwajcarii). Prawie cała włoska część Valtelliny leży w prowincji Sondrio; niewielkie fragmenty w prowincjach Como i Lecco. Połączona strategicznie między północną Italią a Niemcami dolina była w przeszłości wielokrotnie sceną działań wojennych (również na tle religijnym). Dziś znana jest jako tradycyjny region winiarski oraz ważny włoski region turystyczny - w lecie położone w dolinie miejscowości mogą być dobrym punktem wyjścia dla wycieczek i poważniejszych wypraw górskich, w zimie działa w Valtellinie kilka ośrodków narciarskich, a przez cały rok kilka ośrodków termalnych. Największą miejscowością doliny jest stolica prowincji, Sondrio ; innymi ważniejszymi miejscowościami są Tirano , Bormio i Livigno

Valtellina to dolina rzeki Addy , mającej swe źródła w małej alpejskiej dolinie Val Alpisella (niedaleko Livigno) i wpadającej do Jeziora Como w pobliżu jego północnego krańca. Stąd dolny odcinek Valtelliny biegnie w przybliżeniu równoleżnikowo na wschód. Po północnej stronie doliny rozciąga się, od zachodu, pasmo Monti della Val Bregaglia / Bergeller Berge z najwyższym szczytem Monte Disgrazia (3678 m) oraz grupa Bernina (Berninagruppe) z najwyższym szczytem Piz Bernina (4049 m), najwyższym szczytem Alp Retyckich i całych Alp Wschodnich, oddzielonymi przełęczą Murettopass / Passo del Muretto (2562 m), przez którą można z Valtelliny przejść na szwajcarską stronę, do doliny Val Bregaglia . Po stronie południowej Valtelliny leżą Alpy Bergamskie (znane też jako Alpi Orobie), z najwyższym szczytem Pizzo Coca .

Górna Valtellina zaczyna się w rejonie Tirano (gdzie na północny zachód odchodzi wspomniana wyżej boczna dolina Val Poschiavo , biegnaca w stronę miejscowości Poschiavo i następnie położonej na wysokości 2328 m przełęczy Bernina (Berninapass) ), zmieniając tu kierunek na północno-wschodni, w stronę kotliny Bormio. Ta część doliny jest ograniczona od wschodu grupą Sobretta-Gavia oraz grupą Ortlera (z wznoszącym się na wysokość 3905 m szczytem Ortlera ), a od zachodu pasmem Alpi di Livigno z Cima Piazzi .

Najważniejszymi miejscowościami Valtelliny, poza wspomnianymi już wyżej Sondrio, Tirano, Bormio i Livigno, są Morbegno , Teglio , Aprica , Tirano , Grosio i Sondalo . Do ważniejszych dolin bocznych doliny Valtellina na terenie Włoch należą dolina Val Masino , podchodąca pod najwyższe szczyty pasma Monti della Val Bregaglia, dolina Valmalenco (ze znaną miejscowością turystyczną Chiesa in Valmalenco ), Val Grosina , Valfurva (z Santa Caterina di Valfurva ), wreszcie Val di Livigno (która nie jest, ściśle rzecz biorąc, doliną boczną Valtelliny, ale z powodów kulturowych jest do regionu Valtelliny zaliczana).

Kilka dolin bocznych wychodzi z kotliny Bormio - na zachód dolina Valdidentro, gdzie zbiegają się Val Viola i Val Foscagno (z tej ostatniej doliny można przez przełęcz Passo del Foscagno przejechać do doliny Livigno), na północ Valle del Braulio, wzdłuż której prowadzi droga na położoną na wysokości 2758 m przełęcz Stelvio (Passo dello Stelvio), przez którą można się dostać do doliny Val Venosta (od drogi na przełęcz Stelvio odchodzi na północ droga przez Umbrailpass (2501 m) do doliny Val Müstair / Münstertal ), na wschód dolina Valfurva , dnem której biegnie droga regionalna prowadząca przez wspomnianą wyżej miejscowość Santa Caterina di Valfurva i położoną na wysokości 2618 m przełęcz Gavia (Passo di Gavia) do górnych partii doliny Valcamonica .

Z tą ostatnią doliną łączą Valtellinę także dwie inne przełęcze: położona na wysokości 1852 m przełęcz Passo del Mortirolo (uważana, obok wspomnianych wyżej Passo dello Stelvio i Passo di Gavia, za jedną z przełęczy najtrudniejszych do zdobycia na rowerze i wielokrotnie będąca elementem jednego z etapów wyścigu Giro d'Italia) oraz przełęcz Passo dell'Aprica (1200 m), uważana za najłatwiejsze i najwygodniejsze połączenie Valtelliny z doliną Valcamonica.

Markerem oznaczona jest dolina Valle di Fraele, znana z dwóch jezior zaporowych zasilanych głównie wodami Addy oraz dwóch charakterystycznych wież znanych jako Torri di Fraele stojących przy wjeździe do doliny z Valdidentro.